دیرلی انسان ،قوجامان شاعیر فرج بی فاتحی نین اؤلوم خبری هامیمیزی دریندن کدرلندیردی.فرج بی فاتحی نین اثرلری و میلی تمپ ده چیخیش لاری اونون یوکسک آماج لارلا یاشادیغینا بویوک دلیلدیر. رحمتلیگین چاپ اولونموش اثرلریندن "ستارخان ائل قهرمانی"شعر کتابینی آد آپاراق اولار.
قوجامان شاعیرین عایله سی باشدا اولماقلا بوتون میلتیمیزه باش ساغلیغی وئریرم.
قبری نورلا دولسون...
ديليميز حاقيندا بير نئچه سؤز
آغالار محمداوو
ديلين اؤزو - ديلدير.
M.Haydegger
آزربايجان ديلي نين لوغت فوندو ماکسيموم 70-80 مين سؤز و ايفاده دن عيبارتدير. بو رقم غرب ديللرينده بيزيمکيندن قات-قات آرتيقدير. مثلا، آلمان ديلينده ياريم ميليونلوق کلمه خزينه سيندن صؤحبت گئدير. بئله ديللرين بيريندن، خوصوصيله ده علمي-تئرمينولوژي متنلري ترجومه ائدرکن ديل يئترسيزليگيميز اؤزونو آجيناجاقلي فورمادا حيس ائتديرير. آز قالا اون سؤزه قارشي بير سؤزله، تعبير جايز ايسه، اَلي يالين قاليريق.
موتفکيرين دوشونمک اوچون ايستيفاده ائتديگي ديلين لوغت فوندونون حجمي اونون تصوور دونياسي نين حجميدير عئيني زاماندا. يالنيز آزربايجان ديلي ايله دونيا فيلوسوفو اولماق اولماز. عوموميتله، منيم فيکريمجه، اؤز تفکورونون موعين بير مرحله سينده دوشوندويو ديلين کاسادليغيني حيس ائتمه ين، ديلي نين اونا آرتيق مانع اولدوغونو، باشقا بير ديله مؤحتاجليغيني سئزمه ين آدام جيدي تفکور ايشي ايله مشغول دئييل. من بونو دئيرکن، موطاليعه ائتمک مقصديله خاريجي ديل اؤيرنمه یي نظرده توتمورام.
ائسکيمولاردا قارين، عربلرده دَوَهنين جوربهجور آدلارينين اولماسي کيمي، بيزيم ديليميزده ده، پالچيغين بير نئچه آدي وار: زيغ، لئهمه، ليغ، قاراما، باتداق، پالچيق... هاميسي دا دوغما آنا ديليميزده. بيز، توتاليم، عرب دَوَهلرينين آدلاريني ترجمه ائتمهيه سؤز تاپا بيلمهديیيميز کيمي، شيرين سويا، ياغيشا حسرت قالميش عربلر ده بيزيم نؤوع به نؤوع «پالچيق»لاريميزي ترجمه ائده بيلمزلر.
چوراق اؤلکه
قاسم ترکان
اصلیتی آمریکالی و اؤزو انگلیسلی شاعير «تـی.اس. الـیوت»ون دونیا شـهرتـلی The Wasteland عنوانلی اؤلمز پوئماسی، ایراندا سرزمین بیحاصل، سرزمین هرز و دیگر عنوانلارلا، فارسجایا ترجمه اولونموشدو.
بو اثر تورکلر آرا ماراق دوغوران هابئله اؤزل دقتلره لاییق گؤروندویو اوچون، تورک دیللی اؤلکهلرده دفعهلرله ترجمه اولونوب و یاییلمیشدی.
ایراندا ایلک دفعه اولاراق کؤرپونون اردملی یازیچیسی حؤرمتلی همت شهبازی واسطهسیله «صبحی آیتیمور»ون زنگین ترجمهسی، الفبامیزا کؤچورولوب و آچیقلاناراق، لاچین درگیسی یاییلاری سیراسیندا، یاییلمیشیدی. بو اثرین لاچین یاییملیسی رامین جبارلی اولموشدو. اثرین عنوانی «چوراق اؤلکه»دیر.
پست فئمینیزم
(گئنل بیلگی)
فارس دیلینده سؤزجوک سئچیمینین قورال و قایناقلاری
(فارس دیلی و ادبیاتی فرهنگیستانینین قرارلاری - اؤزَت اولاراق)
چئويرمن: رامين جبارلي
سؤزجوک سئچیمی: سؤزجوک سئچیمی بیلیمسل، تئکنیکسل و صنعتسل بیر قاورام اوچون بیر ویا داها چوخ سؤزجوک سئچمه و یا دوزلتمه سورجیدیر(پروسه).
فارسجا سؤزجوک
فارس دیلینین سؤزجوک سئچیمینین قایناقلاری بونلادیر. یعنی هر یئنی سؤزجوک سئچمک اوچون بو قایناقلاردان ایستیفاده اولونور:
بو گونکو مؤعتبر سؤزلوکلرده اولان بوتون فارس کؤکنلی سؤزجوکلر.
گونوموزده فارس دیلینده ایشلک اولان عرب کؤکنلی سؤزجوکلر و یا اَن آزیندان اساسا 5-جی یوز ایللییهدک یازیلمیش بیر یا دا نئچه مؤعتبر نظم و نثر اثرینده ایشلنمیش سؤزجوکلر.
هیند، تورک، یونان، موغول و بو سایاق دیللردن اولان سؤزجوکلر بو گونکو فارس دیلینده یایقین اولارسا و یا مؤعتبر تخصصی یازیلاردا ایشلنمیشلرسه.
۳ دالغا ایله فئمینیزم تاریخی
آلیندی: کارا کیزیل نوتلار درگی سینین اییول-آوقوست-سئنتیابر ۲۰۰۶ ساییسی
آزربایجان تورکجهسینه اویغونلاشدیران: رامین جبارلی
فئمینیزم، یعنی قادین و کیشی آراسیندا مطلق ائشیتلیگی (برابرلیگی) اؤنرن ایدئولوژی، تاریخسل اولاراق اوچ دالغا ایله آچیقلانار. بو اوچ دالغا، خرونولوژی(تاریخسل دوزوم) اولاراق گئرچکلشمیشدیر. آنجاق بو اوچ دالغا عینی زاماندا پراکتیک و ایدئولوژیک فرقلیلیکلر گؤسترر. اؤزللیکله ۲-جی و ۳-جو دالغا فئمینیستلر، ائیلملیلیکلری (ائیلم: داورانیش، عمل)، توپلوما موداخیلهلری و فیکیرسل فرقلیلیکلریله فئمینیست حرکت ایچینده فرقلنیرلر.
بو یازیمیزدا، هم دونیا هم ده تورکییه باخیمیندان فئمینیست قازانیم، تجروبه و فیکیرلری آنلاتماغا چالیشاجاغیق. تاریخسل اولاراق ۱-جی دالغادان چوخ اؤنجه، ایلک فئمینیست اولاراق بیلینن Mary Wolstonecraft، ایلک دفعه ۱۸-جی یوزیللیکده قادین-کیشی ائشیتلیگی(برابرلیگی) اوزرینه یازماغا باشلادی. فرانسا اینقیلابیندان ائتکیلنن و ایلهام آلان Wolstonecraft، ۱۷۹۲-جی ایلده یازدیغی قادین حاقلاری ساوونجوسو( Vindication of the Rights of Women) ایله هم روسو’نون دوکترینینه قارشی تئزلر چیخاردی هم ده چوخ دئوریمچی طلبلره مالیک اولدو. کیتابدا یازار, قیزلارلا کیشیلرین برابر تحصیل آلما اولاناقلارینی (ایمکان) انگللهین فرانسیز دئوریمچیلری باشدا اولماق اوزره بوتون بورژوالارا قارشی یازمیشدی. اونا گؤره قادینلارین بزک ببکلیگینه و ائو ایشینه محکوم ائدیلمهسی، روسو’نون دئدیگی
لاچین: آلما یولو: کؤچورگه یازیلیمی آنلاین شکیلده سیزین یازیلاریزی عرب الیفباسیندان لاتین و کیریل الیفباسینا و لاتین ایله کیریل الیفباسیندان عرب الیفباسینا کؤچورور.
بو یازیلیم موهندیس علیپور-ون امکلری ایله یازیلیبدیر.
علیپور بوندان اؤنجه بو یازیلیمین اؤنجه کی وئرژییالارینی یاییملامیشدی.
آلما یولو و لاچین درگیسی اؤز نؤوبهسینده سایین علیپور بهیه یورولماسین دئییب اونون امکلرینه سایقی بسلهدییینی بیلدیریر.
کؤچورگهنین ایزلمی:
فلسفه و ديل
سؤیلهشینی(موصاحيبهني) حاضيرلادي: تورانه رسولاووا / رشاد صفراوو
کؤچورمه و آرتیرمالار: رامین جبارلی
- آغالار بَی، ايلک سوالي داها پوئتيک سسلنمهسي اوچون بئله قوياق: ديل و فلسفه کونتئکستيندن(ساحه، باغلام) باخديقدا فيلوسوفلار ديلله " فلسفه ائديرلر " . بو باخيمدان فلسفه اؤزو ديلي نئجه ايضاح ائدير؟
- دئمهلي، اون دوققوزونجو عصره قدر هئچ حيس اولونماييب کي، فلسفه ده ديل هم ده تاثيرائديجي، قوروجو فاکتوردور، يعني ديلين عئيني زاماندا دوشونجه لر اوزرينده تاثيري وار. اون دوققوزونجو عصره قدر بئله حساب اولونوردو کي، فلسفه سادهجه، اورقانوندور، يعني فيکيرلري ايفاده ائتمه آلتيدير. آلت او معنادا کي، يعني فيکير ديلين تاثيري اولمادان فورمالاشير و ديلله سادجه چاتديريلير. آنجاق اون دوققوزونجو عصردن، خوصوصيله هومبولتدان اعتيبارن کومپاراتيويستيک لينقويستيکا، يعني موقاييسه لي ديلچيليک کشف اولوندو. او دا نييه اون دوققوزونجو عصر، اونا گؤره کي، ميصير هئروقليفلري نين دئشيفره(رمزلری چؤزمک) اولونماسي، سانسکريت ديلي نين علمي آراشديرمالارا جلب اولونماسي بونا گتيريب چيخارتدي. دوقمالاري(کسین فیکیر، اینانج) سينديرماق اوچون هميشه آلتئرناتيوي گؤرمک، گؤسترمک، باشقا واريانتلاري(باشقا بیچیملری، فرقلی) کشف ائتمک لازيمدير. اون دوققوزونجو عصرده يئني ديللرين کشفي اونا گتيريب چيخارتدي کي، فيلوسوفلار " عئيني مطلبي باشقا ديلده دوشونسهيديک فيکيرلرين منطيقي سونلوغوندا هانسي دَييشيکليکلر باش وئرردي؟ " کيمي سواللاري جاوابلانديرماغا چاليشديلار. بئله چوخلو ميثاللار وار. مثلا، آلمان ديلينده " Wasserfall " ، اينگيليس ديلينده " waterfall " ، روسجا " vodopad " - بو، حرفي معنادا " سويون دوشمه سي " آنلامينا گلير. بورادا بيز سويون
آدالار و بیلیم دیلی
اسدالله مردانی/سید حیدر بیات/حمید قرایی
لاچین: دوروموموزدان یولا چیخاراق ایران چرچیوهسینده یاشایان باشقا تورکلرین ده دوشونجهلرینی دیلیمیز حاقدا اؤیرنمک ایستهدیک. بو آماجلا سایین سید حیدر بیاتدان بیر موذاکیرهنین کچیریلمهسی اوچون اورتام یاراتمالارینی ریجا ائتدیک. بو موذاکیره قاشقای سؤزلویونون یازاری، شاعیر و آراشدیرمان استاد مردانی، آزربایجاندان ایسه قوم شاهسئونلریندن سایین حمید قرایی و زنگانلي آراشدیرمان، چئویرمن و شاعیر سایین سید حیدر بیاتین ایشتیراکی ایله باش توتموشدور.
بیات: اوستاد مردانينين خيدمتيندهييک قاشقاي آراشديرماني و شاعيري. بیرینجی سورغو اولاراق سیزجه گلهجکده ايراندا تورکجهميز رسمي اولسا بيزيم بيليم ديليميز و اونلا ياناشي ادبي ديليميز ايرانين هانسي تورک آغيزي اوزَرينده قورولا بيلر؟ قاشقايلارين باخيشي بو مسئلهيه نئجه اولا بيلر؟
مرداني: من چوخ سيزدن تشکٌور ائديرم. من ائله قاشقايلاردان باشلايام. قاشقايلار بئش ائلدير تقريباً ايندي. عملهلي، درهشورلو، کشکوللو، فارسيمدان، ششبلوکي. بو بئش ايل ايچينده قاشقايين سياسي مرکزينه و خانلارا ياخين طايفا عمله طايفاسيدير. بو ائل ايچينده سياسي گوجون آرتيق اولدوغو اوچون فرهنگي گوج ده آرتيق اولور. بودور کي، قالان طايفالارين ديلي عمله ديلينه ياخينلاشير. بورادا عمله ديلي آرتيق گوجلهنير مثلاً فارسيمدان ديلينه نيسبت. ايراندا دا بيز گرک باخاق فرهنگي ايشلري کيم چوخ گؤرموش؟ و قودرت آرتيق کيملرين اَليندهدير؟ قاشقايلار ايچينده لور واردير تاجيک واردير اونا گؤره ده موستقيل هاميسي تورک دئييل. يا خلجلر ايچينده باشقا ديلليلر ده وار. اما آذربايجان بئش آلتي اوستان هاميسي تورکدور. اونا گؤره ده اورادا فرهنگي مسئلهلر آرتيق ايشلهنيب. مثلن اگر قاشقايلاردا 20 کيتاب يازيلسا اورادا بلکه 2000 کيتاب يازيلميش. يا شاهسئونده مومکوندور قاشقايلاردان آز کيتاب اولا يا خوراساندا.
نیازی مهدی
سؤزلر تکجه واقون، جوملهلرسه قاتار کيمي داشيييجيلار دئييللر. ديل هم ده کوسموسدور(اوزای، فضا). ايندي ايسه عرب-فارس سؤزلرينين ديليميزدهکي باسيريغيني آرادان گؤتورمک ايدئياسينين خئيرينه باشقا آرقومئنتلري(ندنلري) آختاراق.
کيمسه دئيه بيلر، نه فرقي وار، " مفهوم " سؤزونو ايشلهدک، يا " آنلاييش " سؤزونو؟ نه فرقي وار، " حقيقت " اولسون، يا " دوغرو " ، " گئرچک " ، " شئي " ، " جيسم " اولسون، يا " نسنه " ؟
